(m.in. Protosesklo i Sesklo kultura). W 2. poł. VI tysiącl. p.n.e. powstał na Bałkanach pierwszy neolityczny krąg kulturowy Starcevo-Koros-Kremikowce pod wpływem oddziaływań kultury Protosesklo. Z kręgiem tym była genetycznie powiązana kultura ceramiki wstęgowej rytej. W zach. części basenu M. Śródziemnego (najprawdopodobniej od pocz. VI tysiącl.) rozwijał się krąg kultur z ceramiką impresso i cardium (ceramiki impresso kultura). Stał się on w późniejszych tysiącleciach podstawą formowania się wielu kultur neolitycznych na obszarze pd.-zach. i południowej Europy. Od IV tysiącl. postępowało znaczne zróżnicowanie i rozdrobnienie kulturowe w Europie. Na obszarze Niżu